Статистикалық мәліметтерге сәйкес, жалақы мөлшері кәсіпорынның меншік нысанына байланысты айтарлықтай ерекшеленеді.
- 391 210 теңге - мемлекеттік кәсіпорындарда;
- 580 914 теңге - жекеменшік кәсіпорындарда;
- 858 869 теңге - шетелдік кәсіпорындарда.
Осылайша, аталған жас тобындағы жеке кәсіпорын қызметкерлері мемлекеттік ұйым жұмысшыларына қарағанда орта есеппен 189 704 теңгеге (немесе 48,5 пайызға) артық алады. Ал шетелдік кәсіпорындарда жалақы 467 659 теңгеге немесе 2,2 есе жоғары.
Бұл ретте сөз дәл бір жас тобындағы жұмысшылардың еңбекақысын салыстыру туралы болып отыр. Бұл көрсеткіштерді бүкіл мемлекеттік немесе жеке сектордың орташа жалақысы деп санауға болмайды.
Жалақы жұмысшының жасына қарай қалай өзгереді?
Ұлттық статистика бюросының (ҰСБ) мәліметінше, орташа жалақы жұмысшылардың жасына қарай да айтарлықтай ерекшеленеді.
16-дан 24 жасқа дейінгі кезеңде:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 256 120 теңге;
- жекеменшік кәсіпорындар - 345 546 теңге;
- шетелдік кәсіпорындар - 380 593 теңге.
25-тен 34 жасқа дейінгі мөлшерінде кезеңде:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 339 829 теңге;
- жекеменшік - 496 993 теңге;
- шетелдік - 698 985 теңге.
55-тен 64 жасқа дейінгі кезеңде:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 391 210 теңге;
- жекеменшік - 580 914 теңге;
- шетелдік - 858 869 теңге.
55-тен 64 жасқа дейінгі кезеңде:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 385 119 теңге;
- жекеменшік - 551 575 теңге;
- шетелдік - 834 988 теңге.
55-тен 64 жасқа дейінгі кезеңде:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 352 530 теңге;
- жекеменшік - 449 035 теңге;
- шетелдік - 684 462 теңге.
Осылайша, барлық аталған жас топтарында шетелдік кәсіпорындардағы орташа жалақы жекеменшік және мемлекеттік кәсіпорындарға қарағанда жоғары. Кәсіпорындардың барлық үш санатында да ең жоғары табыс 35–44 жас аралығындағы қызметкерлер арасында тіркелген. Осы жастан кейін орташа жалақы көрсеткіштері біртіндеп төмендейді.
Бұл ретте айырмашылықтар тек жас пен меншік нысанына ғана емес, сонымен қатар салаға, жұмысшылардың біліктілігіне, лауазымдарына және басқа да факторларға байланысты болуы мүмкін.
Ерлер мен әйелдер қанша табыс табады?
Бюро ерлер мен әйелдердің жалақысы туралы жеке мәліметтерді ұсынды. 35–44 жас аралығындағы жұмысшылар арасында орташа көрсеткіштер келесідей.
Ерлер:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 441 069 теңге;
- жекеменшік - 666 685 теңге;
- шетелдік - 928 808 теңге.
Әйелдер:
- мемлекеттік кәсіпорындар - 353 815 теңге;
- жекеменшік - 467 123 теңге;
- шетелдік - 751 336 теңге.
Осылайша, бұл жас тобында ерлер әйелдерге қарағанда орташа есеппен көп табыс табады
Мемлекеттік кәсіпорындардағы айырмашылық 87 254 теңгені, жекеменшікте - 199 562 теңгені, шетелдік кәсіпорындарда - 177 472 теңгені құрайды.
Дегенмен, бұл айырмашылықтар міндетті түрде бірдей жұмыс үшін әртүрлі ақы төлеуді білдірмейді: статистика әртүрлі мамандық, лауазым және біліктілік иелерін қамтиды.
Ірі кәсіпорындарда жалақы жоғары
Бұдан бөлек ҰСБ ірі, орта және шағын кәсіпорын қызметкерлерінің табысын салыстырды.
35–44 жас аралығындағы жұмысшылар арасында орташа жалақы келесідей:
- 589 984 теңге - ірі кәсіпорындарда;
- 458 791 теңге - орташа кәсіпорындарда;
- 346 147 теңге - шағын кәсіпорындарда.
Осылайша, бұл жас тобында ірі кәсіпорын жұмыскерлері шағын компания қызметкерлеріне қарағанда орта есеппен 243 837 теңгеге артық алады. Айырмашылық шамамен 70 пайызды құрайды.
25–34 жас аралығындағы жұмыскерлердің көрсеткіштері де әртүрлі:
- ірі кәсіпорындар - 501 854 теңге;
- орта кәсіпорындар - 420 737 теңге;
- шағын кәсіпорындар - 305 735 теңге.
Бұл топта ірі және шағын кәсіпорындар арасындағы айырмашылық 196 119 теңгеге жетеді.
Бұл ретте орташа жалақы әрбір қызметкердің табысын көрсетпейді. Көрсеткішке жекелеген мамандар мен басшылардың жоғары табысы әсер етуі мүмкін.Кімдер миллионнан аса табыс табады?
Ұлттық статистика бюросы кәсіби топтар бойынша да мәліметтерді ұсынды.
Мәселен, мемлекеттік қызметшілер, сондай-ақ шетелдік кәсіпорындарда жұмыс істейтін басшылар арасында ел бойынша орташа жалақы мөлшері келесі деңгейге жетеді: 1 396 624 теңгеге.
Жекеменшік кәсіпорындардағы осындай кәсіби топта көрсеткіш 997 950 теңгені, ал мемлекеттік мекемелерде - 557 171 теңгені құрайды.
Яғни, шетелдік кәсіпорындардағы осы кәсіби топтың орташа табысы мемлекеттік сектормен салыстырғанда шамамен 2,5 есе жоғары.
Түйін
Ұсынылған деректер орташа жалақының тек мамандық пен аймаққа ғана емес, сонымен қатар меншік нысаны мен кәсіпорын көлеміне де байланысты екенін көрсетеді.
Қарастырылған жас және кәсіби топтарға сәйкес, шетелдік компаниялар ең жоғары орташа көрсеткіштерді көрсетіп отыр, ал ірі кәсіпорындардағы табыс шағын кәсіпорындармен салыстырғанда күтілгендей жоғары.
Алайда бұл деректер мемлекеттік ұйымнан жекеменшікке ауысу жалақының автоматты түрде өсуіне әкеледі деп тұжырымдауға негіз болмайды. Мұндай қорытынды жасау үшін нақты лауазымды, біліктілікті, саланы және еңбек жағдайларын ескеру қажет.
