Сурет: istockphoto.com
Әділет министрлігі марқұмның туыстары тек туыстық қатынаста болғаны үшін ғана оның қарыздарын өтеуге міндетті емес екенін түсіндірді. Сонымен қатар мұндай міндеттеме олар мұраны қабылдаған жағдайда туындайды және оның құнының шегімен шектеледі.
"Борыштарды өтеу міндеті мұраны қабылдаған адамдарда туындайды және олардың әрқайсысына өткен мұралық мүліктің құнымен шектеледі", - деп хабарлады министрлік Tengrinews.kz редакциясының ресми сауалына берген жауабында.
ҚНРДА да осыған ұқсас ұстанымды білдірді.
Бұл ретте банктер мен микроқаржы ұйымдары тек туыстық байланыстар негізінде ғана қайтыс болған адамның туыстарынан несиені өтеуді талап етуге құқылы емес.
Мұрагерлерден қарыздың қандай сомасы өндірілуі мүмкін?
Егер адам мұраны қабылдаса, ол қайтыс болған адамның қарыздары бойынша тек алған мүліктің құны шегінде ғана жауап береді.
Әділет министрлігінің мәліметінше, егер кредитор мұраның құнынан асатын соманы талап етсе, мұрагер өндіріп алу көлеміне дауласуға құқылы. Ол үшін алынған мүліктің құнын растайтын дәлелдемелерді ұсыну қажет.
Сонымен қатар мүлікті қабылдап, бірақ оған қатысты қарыздардан бас тарту мүмкін емес. Азаматтық кодекске сәйкес, мұраның бір бөлігін қабылдау - тиесілі бүкіл мұраны қабылдауды білдіреді. Заң мұраны қандай да бір шарттармен немесе ескертпелермен қабылдауға жол бермейді.
Қандай іс-әрекеттер мұраны қабылдау болып саналуы мүмкін?
Әділет министрлігі мұра тек нотариусқа өтініш бергеннен кейін ғана емес, сонымен қатар адамның белгілі бір іс-әрекеттерінің нәтижесінде де саналуы мүмкін екенін түсіндірді.
Мұраны нақты қабылдағанын, атап айтқанда, мынадай іс-әрекеттер айғақтай алады:
- мұрагерлік мүлікке иелік етуге немесе оны басқаруға кірісу;
- оны сақтау және қорғау бойынша шаралар қабылдау;
- мұрагерлік мүлікті күтіп ұстау шығындарын өз есебінен төлеу;
- қайтыс болған адамның қарыздарын өз қаражаты есебінен өтеу;
- қайтыс болған адамға басқа тұлғалардан тиесілі болған ақшаны алу.
Осылайша, адам мұраны нотариуста рәсімдемесе де, оның іс-әрекеттері мүлікті нақты қабылдағанын көрсетуі мүмкін. Бұл жағдайда марқұмның қарыздарына қатысты салдарларды да ескеру қажет.
Жерлеу рәсімін төлеу мұраны қабылдауды білдіре ме?
Міндетті емес. Әділет министрлігі кейбір іс-әрекеттердің өздігінен мұраны автоматты түрде қабылдауды және қарыздар бойынша жауапкершілікті білдірмейтінін түсіндірді.
"Кейбір жағдайлардың болуы, мысалы, марқұммен бірге тұру, жерлеу шығындарын төлеу немесе марқұмның жеке заттарын пайдалану, өздігінен оның қарыздары бойынша жауапкершіліктің автоматты түрде туындауын білдірмейді", - деп хабарлады ведомство.
Әрбір жағдайда адамның іс-әрекетінің сипатын және олардың мұраны нақты қабылдауды айғақтайтын-айғақтамайтынын ескеру қажет.
Мұраның бар-жоғын қалай тексеруге болады?
Егер туыстары қайтыс болған адамнан кейін мүлік қалғанын білмесе, олар мұрагерлік істі жүргізіп жатқан нотариусқа жүгіне алады. Нотариус құзыретті органдардан қажетті құжаттарды алуға көмектесе алады.
Мұраны қабылдаудың жалпы мерзімі ол ашылған күннен бастап алты айды құрайды. Бұл ретте заңнамада дәлелді себептер болған жағдайда, өткізіп алған мерзімді сот арқылы қалпына келтіру мүмкіндігі қарастырылған.
Қарыз алушы қайтыс болғаннан кейін пайыз бен өсімпұл есептеле ме?
Иә, қарыз алушының қайтыс болуы несиелік міндеттемелерді тоқтатпайды және пайыздар мен тұрақсыздық айыбының есептелуін автоматты түрде тоқтатпайды.
Дегенмен, ҚНРДА мерзімі ұзақ өткен қарыздар бойынша қолданыстағы шектеулерді еске салды:
- тұтынушылық қарыздар бойынша банктер мен микроқаржы ұйымдары қатарынан 90 күн мерзімі өткеннен кейін есептелген пайыздарды, өсімпұлдарды, комиссияларды және басқа да төлемдерді талап етуге құқылы емес;
- ипотекалық қарыздар бойынша осындай шектеу мерзімі 180 күн өткеннен кейін қолданылады.
Маңыздысы, бұл мерзімдер қарыз алушы қайтыс болған күннен бастап емес, төлем мерзімі кешіктірілген сәттен бастап есептеледі.
Бұл ретте заңнамада қайтыс болған қарыз алушының берешегін реттеудің арнайы мерзімі белгіленбеген. Рәсімнің ұзақтығы мұраны рәсімдеуге, мұрагерлер шеңберін анықтауға және туындауы мүмкін сот дауларына байланысты болады.
Сақтандыру қарыз алушы қайтыс болған жағдайда несиені өтей ала ма?
Өмірді сақтандыру шарты болған жағдайда, егер қарыз алушының өлімі шарт талаптарына сәйкес сақтандыру жағдайы деп танылса, сақтандыру компаниясы төлемді жүзеге асырады, деп түсіндірді ҚНРДА-да.
Бұл ретте сақтандыру қалған борышты толық жабуы міндетті емес. Бірақ сақтандыру төлемінен кейін берешектің қалуы мұрагерлер оны толық өтеуге міндетті дегенді білдірмейді: олардың жауапкершілігі бұрынғысынша қабылданған мұраның құнымен шектеледі.
Агенттік банк қарызын рәсімдеу кезінде өмір мен денсаулықты сақтандыру ерікті болып табылатынын еске салды.
Егер мұрагерлер болмаса, мүлік кімге қалады?
Әділет министрлігі мынаны түсіндірді: егер қайтыс болған адамның заң бойынша немесе өсиет бойынша мұрагерлері болмаса немесе барлық мұрагерлер мұрадан бас тартса, мүлік иесіз (мұрагерсіз) деп танылуы мүмкін екенін түсіндірді.
Мұндай шешімді мұра ашылған күннен бастап бір жыл өткен соң әкімдіктің өтініші бойынша сот қабылдайды.
Бұл ретте ҚНРДА қарыз алушының қайтыс болуының өзі ақшалай міндеттемені (яғни шарт немесе заң талаптары бойынша екінші тарапқа - кредиторға немесе банкке белгілі бір соманы төлеу міндеттемесін) тоқтатпайтынын атап өтті. Алайда егер мұраға қалған мүлік мүлдем болмаса, банк несиені есептен шығаруға міндетті ме деген сұраққа Агенттік нақты жауап берген жоқ. Сондай-ақ ведомство қарыз алушылардың қайтыс болуына байланысты толық немесе ішінара есептен шығарылған банк қарыздары мен микрокредиттер бойынша статистика жүргізілмейтінін хабарлады.
Бұған дейін Қаржы нарығын реттеу және дамыту агенттігі қарыз алушы қайтыс болғаннан кейін ипотекамен не болатынын түсіндірген болатын. Ведомство ипотекалық міндеттемелер автоматты түрде тоқтатылмайтынын және мұра қабылданғаннан кейін жылжымайтын мүлікпен бірге мұрагерлерге өтетінін хабарлады. Бұл ретте баспана кепілі несие толық өтелгенге дейін сақталады.
ҚНРДА қарыз алушының қайтыс болуы банктің ипотеканы мерзімінен бұрын өтеуді талап етуіне сөзсіз құқық бермейтінін атап өтті. Егер мұрагерлер болмаса немесе олардың барлығы мұрадан бас тартса, қалған мүлік иесіз деп танылып, коммуналдық меншікке өтуі мүмкін. Алайда бұл кредиторларды заңда белгіленген тәртіппен талап қою құқығынан айырмайды.
