23 маусым – Мемлекеттік қызметшілер күні. Бұл мереке – елдің тұрақты дамуы мен тиімді мемлекеттік басқару жүйесінің қалыптасуына үлес қосып жүрген қызметкерлердің еңбегіне көрсетілген құрметтің белгісі. Атаулы мереке қарсаңында мемлекеттік қызмет саласында жемісті еңбек етіп келе жатқан Батыс Қазақстан облысы әкімі аппаратының бас инспекторы Жұлдыз Жүсіповамен сұхбаттасқан едік.
-Қайырлы күн. Кәсіби мерекеңіз құтты болсын. Жалпы мемлекеттік қызметтің қазіргі жүйедегі рөлі мен мәнін қалай бағалайсыз?
- Мемлекеттік қызмет бүгінгі күні тек әкімшілік функцияларды орындайтын жүйе ретінде қарастырылмайды. Ол мемлекет пен қоғам арасындағы негізгі басқару тетігі және қоғамдық сенімнің практикалық көрінісі болып отыр. Сондықтан оның рөлі тек шешім қабылдаумен шектелмейді, ол сол шешімдердің сапасы, ашықтығы және қоғамға әсері арқылы бағаланады. Қазіргі кезеңде мемлекеттік қызметке қойылатын талаптар айтарлықтай күшейді. Егер бұрын негізгі назар құжаттарды орындау мен тәртіптік функцияларға бағытталса, қазір басты өлшем - нәтиже, тиімділік және азаматтардың нақты қажеттіліктеріне жауап беру. Мемлекеттік қызметші қабылдайтын әрбір шешім белгілі бір әлеуметтік салдарға ие, сондықтан мұнда формалды көзқарасқа орын жоқ.
Сонымен қатар, цифрландыру мен ашықтық мемлекеттік қызметтің мазмұнын түбегейлі өзгертті. Процестердің көп бөлігі автоматтандырылып, адам факторының субъективті ықпалы азайып келеді. Бұл өз кезегінде жауапкершілікті күшейтеді, себебі жүйе ашық болған сайын кез келген шешімнің сапасы да қоғам тарапынан бағаланады.
- Сіздің мемлекеттік қызметтегі кәсіби жолыңыз қалай қалыптасты?
-Менің еңбек жолым 2012 жылы Казталов ауданы әкімдігі аппаратында іс жүргізуші қызметінен басталды. Бұл кезең мен үшін мемлекеттік жүйенің ішкі құрылымын, құжат айналымын, басқару процесінің бастапқы деңгейін түсінуге мүмкіндік берген маңызды мектеп болды. Кейін жетекші маман, бас маман және персоналды басқару қызметі бөлімінің басшысы лауазымдарында қызмет еттім. Әрбір кезең өз алдына жаңа жауапкершілік жүктеді. Мысалы, маман деңгейінде нақты тапсырмаларды орындауға көңіл бөлінсе, басшылық деңгейінде ұйымдастыру, бақылау және шешім қабылдау қабілеті алдыңғы орынға шығады. Қазіргі таңда Батыс Қазақстан облысы әкімі аппаратының бас инспекторы ретінде қызмет атқарып келемін. Бұл лауазымда жұмыс ауқымы кеңейіп, тек ішкі процестерді бақылау емес, сонымен қатар басқарушылық шешімдердің сапасын бағалау және мемлекеттік қызмет стандарттарының сақталуын қамтамасыз ету міндеті жүктеледі. Бұл жол бір күнде қалыптасқан нәтиже емес, ұзақ жылдар бойы жинақталған тәжірибе мен үздіксіз кәсіби дамудың нәтижесі.
-Жұлдыз Асхатқызы, өңірлік кадр резервіне қатысуыңыз сіз үшін нені білдіреді?
-Өңірлік кадр резерві – бұл мен үшін тек кадрлық тізім емес, мемлекеттік басқару жүйесінде кәсіби өсудің нақты құралы. Бұл жоба арқылы мемлекеттік қызметке жаңа көзқараспен келетін, басқарушылық әлеуеті бар мамандарды іріктеу жүзеге асырылады.
Іріктеу процесінің өзі бірнеше күрделі кезеңнен тұрады. Алдымен заңнамалық білім деңгейі тексеріледі, кейін кәсіби және басқарушылық құзыреттер бағаланады. Сонымен қатар жеке қасиеттер, аналитикалық ойлау қабілеті, коммуникациялық дағдылар және стресс жағдайында шешім қабылдау деңгейі қарастырылады. Қорытынды кезеңде сұхбат пен жобалық тапсырмалар арқылы кандидаттың нақты практикалық әлеуеті бағаланады.
Мен үшін бұл резервке ену - сенімнің белгісі ғана емес, сонымен бірге жаңа деңгейдегі жауапкершілік. Бұл мүмкіндік өз тәжірибемді кеңейтуге, жаңа басқарушылық дағдыларды дамытуға және мемлекеттік қызметтің тиімділігіне үлес қосуға жол ашады.
- Қазіргі мемлекеттік қызметтің негізгі ерекшеліктері қандай деп ойлайсыз?
- Қазіргі мемлекеттік қызметтің басты ерекшелігі - оның ашық және цифрлық ортаға толық бейімделуі. Бұрын көптеген процестер қағаз жүзінде немесе ішкі әкімшілік тәртіппен реттелсе, қазір олардың басым бөлігі электронды форматқа көшірілді. Бұл өз кезегінде процестердің жылдамдығын арттырып, адам факторының ықпалын азайтты. Сонымен қатар мемлекеттік қызметшіге қойылатын талаптар да өзгерді. Ол тек нормативтік құжаттарды білетін маман емес, сонымен бірге ақпараттық жүйелерді еркін қолдана алатын, талдау жасай алатын және қоғаммен ашық коммуникация жүргізе алатын тұлға болуы тиіс. Қоғаммен кері байланыс орнату, азаматтардың пікірін ескеру және шешім қабылдауда ашықтық сақтау - қазіргі жүйенің негізгі элементтері. Тағы бір маңызды ерекшелік - қызметтің нәтижеге бағытталуы. Яғни атқарылған жұмыс көлемімен емес, оның нақты әсерімен бағаланады. Бұл мемлекеттік аппараттың тиімділігін арттыруға тікелей ықпал етеді.
- Жұлдыз Асхатқызы, ұзақ жылдық тәжірибеңізден қандай негізгі қорытынды жасадыңыз?
-Уақыт өте келе мен үшін ең маңызды қорытынды айқын болды: мемлекеттік қызметтің негізгі мазмұны өзгермейді. Ол әрқашан халыққа адал қызмет ету қағидасына негізделеді. Қызметтің формасы, құралдары, технологиялары өзгеруі мүмкін, бірақ оның өзегі тұрақты болып қалады. Кез келген деңгейдегі лауазымда қабылданатын шешімнің артында нақты адамдардың өмірі, олардың сенімі және мемлекеттің болашағы тұрады. Сондықтан әрбір әрекетке тек процедуралық тұрғыдан емес, оның әлеуметтік салдары тұрғысынан да қарау қажет. Тәжірибе көрсеткендей, кәсіби біліктілік маңызды болғанымен, ол жеткіліксіз. Ең бастысы - жауапкершілік сезімі және ішкі ұстаным. Сол кезде ғана мемлекеттік қызмет шынайы мазмұнға ие болады.
-Мемлекеттік қызметші қандай негізгі қасиеттерге ие болуы керек деп ойлайсыз?
-Мемлекеттік қызметші үшін ең алдымен кәсіби білім мен салалық құзырет қажет. Бірақ бұл базалық талап қана. Одан бөлек, адалдық, тәртіп және жауапкершілік сияқты жеке қасиеттер шешуші рөл атқарады. Сонымен қатар қазіргі жағдайда бейімделу қабілеті өте маңызды. Мемлекеттік басқару жүйесі үнемі өзгеріп отырады, жаңа технологиялар енгізіледі, жаңа талаптар пайда болады. Осындай ортада тұрақты даму мен үздіксіз үйренуге дайын маман ғана тиімді нәтиже көрсете алады. Тағы бір маңызды аспект - коммуникациялық мәдениет. Мемлекеттік қызметші азаматтармен, әріптестермен және басшылықпен дұрыс байланыс орната білуі тиіс. Бұл басқару сапасына тікелей әсер етеді.
Әл-Фараби «Адамға ең бірінші білім емес, тәрбие берілуі керек» деген. Бұл ой мемлекеттік қызмет үшін де өте маңызды. Себебі тек білім немесе тәжірибе жеткіліксіз, олар міндетті түрде ішкі мәдениетпен, адамгершілікпен және адалдықпен толықтырылуы тиіс. Мемлекеттік қызметте сыртқы кәсіби қабілеттер қаншалықты жоғары болса да, ішкі ұстаным әлсіз болса, ол ұзақ мерзімді нәтиже бермейді. Сондықтан мен үшін негізгі қағида - білім мен тәжірибені адалдық пен жауапкершілікпен ұштастыру. Осы тепе-теңдік сақталған жағдайда ғана мемлекеттік қызмет қоғам сенімін ақтай алады және өзінің негізгі миссиясын орындайды.
-Сұқбатыңыз үшін рақмет. Мерекеңіз құтты, еңбегіңіз жемісті болсын!
Нұркен Қабыл,
"Жайық Пресс" ақпарат агенттігі
