Басып озу деген не?
Қазақстан ЖЖҚ-ның 2-тармағының 10-тармақшасына сәйкес, басып озу - бұл жүргізуші өзі иеленген жолақтан шығып, содан кейін қайта оралатын, алда келе жатқан бір немесе бірнеше көлік құралынан озып шығуы.
Мысалы, бір бағытта екі жолағы бар жолда жүргізуші оң жақ жолақпен келе жатып, сол жаққа ауысады, автомобильден озады және оң жаққа қайта оралады. Қазақстан ЖЖҚ тұрғысынан бұл да басып озу болып саналады, тіпті автомобиль қарсы бағытқа мүлдем шықпаса да. Дәл осы жерде жиі түсініспеушіліктер туындайды.
Озып шығу деген не?
Озып шығуға келсек, бәрі қарапайым. Қазақстан ЖЖҚ-ның 2-тармағының 52-тармақшасына, сәйкес, озып шығу - сол бағытта іргелес жолақта келе жатқан көлік құралының жылдамдығынан үлкен жылдамдықпен қозғалу.
"Үш жолақты кәдімгі қалалық жолды елестетейік. Сіз ортаңғы жолақпен сағатына 60 шақырым жылдамдықпен келе жатсыз, ал оң жақтағы автомобиль - 50 шақырым. Сіз өз жолағыңызда қозғалысты жалғастыра отырып, біртіндеп алға шығасыз. Міне, осы озып шығу", - дейді Каримов.
Басып озудың озып шығудан айырмашылығы неде?
Негізгі айырмашылықты бір қарапайым схемаға келтіруге болады:
- Басып озу: өз жолағыңнан шықтың → автомобильден оздың → бұрынғы жолағыңа қайта оралдың.
- Озып шығу: көрші жолақтағы автомобильден жылдамырақ өз жолағыңмен келе жатырсың.
Сонымен қатар басып озуды жай ғана қатар ауыстырумен шатастырмау керек. ЖЖҚ-да қатар ауыстыру бастапқы қозғалыс бағытын сақтай отырып, иеленген жолақты өзгерту деп анықталады.
Мысалы, жүргізуші оң жақ жолақтан сол жаққа ауысып, сол бойынша қозғалысын жалғастырса - бұл қатар ауыстыру. Егер ол мұны автомобильден озып шығу үшін жасап, содан кейін бастапқы жолағына қайта оралса, бұл басып озу болып саналады.
"Қатар ауыстыру да, басып озу сияқты екі жаққа да мүмкін. Айырмашылығы - басып озу бұрын иеленген жолаққа қайта оралуды білдіреді", – деп түсіндіреді сарапшы.
Оң жақтан басып озуға бола ма?
ҚР ЖЖҚ-ның 11-тарауы "Басып озу, қарсы өту" рельссіз көлік құралын сол жағынан басып озу керек екенін нақты бекітеді.
"Ерекшелік солға бұрылу сигналын берген және маневр жасауға кірісіп кеткен автомобиль үшін қарастырылған: оны оң жақтан басып озуға рұқсат етіледі", - дейді Евгений Каримов.
Басып озуға қай жерде тыйым салынған?
ЖЖҚ-да басып озуға тыйым салынған орындар мен жағдайлардың жеке тізімі бар. Атап айтқанда, шектеулер мына жағдайларда қолданылады:
- қарсы бағытқа шығатын реттелетін қиылыстарда;
- бірқатар жағдайда реттелмейтін қиылыстарда;
- жаяу жүргіншілер болған кезде жаяу жүргіншілер өткелдерінде;
- теміржол өтпелерінде және олардың алдында 100 метрден жақын жерде.
Қарсы бағытқа шығатын басып озуға өрдің соңында және көрінуі шектелген басқа да учаскелерде, сондай-ақ тиісті тыйым салатын белгілер орнатылған жерлерде тыйым салынады.
"Басып озуды бастамас бұрын жүргізуші өзі шыққалы тұрған жолақтың жеткілікті қашықтықта бос екеніне, артындағы автомобильдің басып озуды бастамағанына, ал алдындағы жүргізушінің солға бұрылу сигналын бермегеніне көз жеткізуге міндетті", - деп еске салады Евгений Каримов.
Дұрыс емес басып озу үшін қандай айыппұл қарастырылған?
Жауапкершілік жүргізушінің нақты қандай заң бұзушылық жасағанына байланысты.
Басып озу қағидаларын бұзғаны үшін ӘҚБтК-нің 596-бабының 2-бөлігі қолданылады. 2026 жылы айыппұл мөлшері 15 АЕК немесе 64 875 теңгені құрайды. Бір жыл ішінде мұндай заң бұзушылық қайталанған жағдайда айыппұл 30 АЕК немесе 129 750 теңгеге өседі.
"Бөлек және әлдеқайда ауыр жағдай - жолдың қарсы бағыттағы қозғалысқа арналған жағына тыйым салынған жерден шығу. 596-баптың 3-бөлігі бұл үшін көлік құралдарын басқару құқығынан алты айға айыруды көздейді", - деп ескертеді Каримов.
Озып шығу үшін айыппұл бар ма?
Дәл басып озудың өзі үшін жеке айыппұл қарастырылмаған. Бұл - қалыпты қозғалыс режимі: бір автомобиль өз жолағымен көрші жолақтағы басқа көліктен жылдамырақ жүре алады.
Бірақ бұл басып озу кезінде Жол жүрісі қағидаларының (ЖЖҚ) өзге талаптарын елемеуге болады дегенді білдірмейді. Мысалы, жүргізуші бұрынғысынша белгіленген жылдамдықты, белгілер мен таңбалардың талаптарын және басқа да қозғалыс ережелерін сақтауға міндетті.
Сондықтан жаза басып озу фактісі үшін емес, жүргізушінің қозғалыс кезінде жасаған нақты бұзушылығы үшін қолданылуы мүмкін.
Жиі қойылатын сұрақтар: Евгений Каримов жауап береді
Қарсы бағытқа шығу басып озудың міндетті шарты ма?
Жоқ. Қазақстанның ЖЖҚ-дағы басып озудың қазіргі анықтамасында мұндай шарт жоқ. Бастысы - иеленген жолағынан шығу, басып озу және кейін оған қайта оралу.
Егер мен сол жақ жолаққа ауысып, сонда қалсам, бұл басып озу болып санала ма?
Егер басып озғаннан кейін бұрынғы иеленген жолағыңызға қайта оралмасаңыз, мұндай жағдай басып озу анықтамасына сәйкес келмейді. Жолақты ауыстырудың өзі қайта қатар түзеу болып саналады.
Егер мен өз жолағыммен сол жақтағы көліктен жылдамырақ жүрсем, бұл оң жақтан басып озу ма?
Жоқ, егер сіз өз жолағыңызбен қозғалысты жалғастырсаңыз. ЖЖҚ анықтамасы бойынша бұл - басып озу: көлік құралы дәл сол бағыттағы көрші жолақтағы автомобильден жылдамырақ қозғалады.
Ал егер оңға қатар түзеп, алға шығып, қайта кері оралса ше?
Бұл қазірдің өзінде басып озу белгілеріне сәйкес келеді: жүргізуші өз жолағынан шықты, басқа көлік құралынан озды және кейін қайта оралды. Ал ережелерде рельссіз көлік құралдарын, арнайы ескерілген жағдайды қоспағанда, сол жақтан басып озу қарастырылған.
Басып озу мен қайта қатар түзеу - бір ұғым ба?
Жоқ. Қайта қатар түзеу - бұл жолақты ауыстыру. Басып озу үшін мынадай жүйелілік қажет: иеленген жолақтан шығу, көлік құралынан озу және бұрынғы жолаққа қайта оралу.
Түйін
Айырмашылықты есте сақтау өте оңай:
- басып озу - бұл өз жолағынан шығып, қайта оралумен жасалатын маневр,
- озып кету - өз жолағын ауыстырмай, көрші жолақтағы автомобильден жылдамырақ қозғалу.
Ең маңызды жаңсақ түсінік: Қазақстанның ЖЖҚ бойынша маневр басып озу болып саналуы үшін қарсы бағыттағы жолаққа шығу міндетті емес.
