Қазақстанда сапасыз жөндеуден кейін өз құқығыңызды қалай қорғауға болады?

Адвокат Абзал Қасымжанов құрылысшылар байланысқа шықпай қойса немесе нысанды тастап кетсе, олардың өз еркімен оралуын айлап күтудің қажеті жоғын айтады.

Тапсырыс беруші құқықтық қадамдарды неғұрлым ерте жасаса, өз құқығын қорғау мүмкіндігі соғұрлым жоғары болады.

Адвокаттың айтуынша, ең алдымен жөндеу жұмыстарының қазіргі жай-күйін фото мен видеоға түсіріп, мәміле бойынша барлық құжаттарды жинап, мердігерге жазбаша талап-арыз жіберу қажет.

"Тәжірибеде дәл осы талап-арыз тапсырыс берушінің мердігерге шарттың бұзылғаны туралы ресми түрде хабарлағанын, кемшіліктерді жоюды немесе ақшаны қайтаруды талап еткенін растайды. Кейін бұл тапсырыс берушінің адал әрекетінің негізгі дәлелдерінің біріне айналуы мүмкін", – деп түсіндіреді Абзал Қасымжанов.

Сондай-ақ сарапшы жағдай реттелгенге дейін төлемді тоқтатуды ұсынады.

Қандай құжаттар қажет болады?

Заңгердің айтуынша, құжаттардың барынша толық топтамасын жинаған жөн:

• шарт, смета және техникалық тапсырма (егер бар болса);
• жұмыс кестесі;
• атқарылған жұмыс актілері;
• чектер, банктік аударымдар және қолхаттар;
• мессенджерлердегі немесе электронды поштадағы жазысқан хаттар;
• нысанның фотосуреттері мен видеолары;
• қосымша шығындарды растайтын құжаттар (мысалы, мерзімнің бұзылуына байланысты).

Адвокаттың айтуынша, тіпті тараптар арасында жазбаша шарт жасалмаса да, сот арқылы қорғалу құқығы сақталады. Бұл жағдайда ақша аударымдары, жазысқан хаттар мен куәгерлердің айғақтары дәлел бола алады.

Талап-арызды қалай дұрыс рәсімдеу керек?

Талап-арызда мыналарды көрсету қажет:

• тапсырыс беруші мен мердігер туралы мәліметтер, шарттың деректемелері;
• ереженің қандай жолмен бұзылғаны;
• шартқа және заң нормаларына сілтемелер;
• өз талаптарыңыз (жөндеуді аяқтау, кемшіліктерді жою, ақшаны қайтару, тұрақсыздық айыбын төлеу және т.б.);
• талаптарды орындау мерзімі;
• бас тартқан жағдайда сотқа жүгінетініңіз туралы ескерту.

"Талап-арызды тапсырылғаны туралы хабарламасы бар тапсырысты хатпен, курьерлік қызмет арқылы қол қойғызып немесе егер шартта қарастырылған болса, электронды байланыс құралдары арқылы жіберуді ұсынамын", – дейді Абзал Қасымжанов.

Сауда және интеграция министрлігінің ресми өкілі Тойгүл Жұбанысова заң бойынша мердігер талап-арызды алған кезден бастап 10 күнтізбелік күн ішінде жауап беруге міндетті екенін нақтылады.

Мердігер талап-арызды елемесе не істеу керек?

Тойгүл Жұбанысова егер мердігер талап-арызға жауап бермесе, тұтынушы мына органдарға жүгіне алатынын атап өтті:

• Тұтынушылардың құқықтарын қорғау комитетінің аумақтық департаментіне;
• сотқа дейінгі реттеу процедураларын пайдалануға;
• сотқа талап-арыз беруге.

Сонымен қатар ведомство өкілдері департаменттер азаматтарға кеңес беріп, дауларды шешуге көмектесетінін, алайда мердігер қайтаруы тиіс ақшалай соманың мөлшерін анықтамайтынын нақтылады.

"Атқарылған жұмыстардың көлемін, олардың сапасын, кемшіліктерді жою құнын немесе өндіріп алынуы тиіс соманы бағалау соттың құзыретіне жатады", – деп атап өтті министрліктегілер.

Сотқа қашан жүгіну керек?

Егер мердігер талап-арызды елемесе немесе талаптарды орындаудан бас тартса, келесі кезең – сотқа шағым түсіру.

Бұл ретте заңгер мерзімді өткізіп алудың өзі азаматтық-құқықтық дау екенін ескертеді. Алайда, жұмысшылардың әрекеті қылмыстық бапқа жататын жағдайлар да болады.

"Егер алаяқтық белгілері болса, мысалы, мердігер басынан бастап жұмысты орындауға ниеттенбей, ақшаны алдап алып, бой тасаласа, басқа зардап шегушілермен де осындай шарттар жасасса, полиция органдарына арызбен жүгіну керек. Дегенмен, мерзімдердің бұзылу фактісінің өзі әлі қылмыстық құқық бұзушылық құрамының бар екенін білдірмейді", – деп нақтылады адвокат Абзал Қасымжанов.

Сотта зардап шеккен тұрғын үй иесі мыналарды талап етуге құқылы:

• шартты бұзуды және ақшаны толық немесе ішінара қайтаруды;
• шығындарды (соның ішінде тұрғын үй жалдауға немесе қайта жөндеуге жұмсалған шығыстарды) өтету;
• тұрақсыздық айыбын және моральдық зиян өтемақысын өндіріп алу.

Сот процестері қанша уақытқа созылуы мүмкін?

Адвокаттың айтуынша, сот процесі бірнеше айдан бір жылға дейін, ал кейде одан да ұзақ уақытқа созылуы мүмкін.

Сонымен қатар егер мердігер наразылық хатты алғаннан кейін талаптарды өз еркімен орындаса, мәселе бірнеше апта ішінде шешілуі мүмкін.

Ең көп тараған қателіктер

Адвокат көптеген мәселенің алдын жөндеу басталмай тұрып-ақ алуға болатынын атап өтті.

Оның сөзінше, қазақстандықтардың ең көп жіберетін қателіктері – соманың басым бөлігін алдын ала төлеу, егжей-тегжейлі келісімшарттың болмауы, ауызша уәделерге сену және жұмыс барысын бақыламау.

Мұндай жағдайларды болдырмау үшін ол мыналарды ұсынады:

• егжей-тегжейлі жазбаша келісімшарт жасасу;
• смета мен күнтізбелік графикті бекіту;
• мердігердің мерзімді бұзғаны үшін жауапкершілігін көрсету;
• жұмыс ақысын кезең-кезеңімен төлеу;
• барлық хат алмасулар мен төлем құжаттарын сақтау;
• мердігердің беделін алдын ала тексеру.